Từ tháng 2, quy định cho phép người dân tự kê khai, cam kết thu nhập khi mua nhà ở xã hội góp phần tháo gỡ vướng mắc lớn về thủ tục, giúp lao động tự do thuận lợi tiếp cận chính sách an cư.
Được tự chứng minh thu nhập tạo thuận lợi cho lao động tự do trong hoàn tất hồ sơ mua nhà ở xã hội.Gỡ điểm nghẽn thủ tục
Cuối năm 2025, anh Phạm Văn Huấn, lao động tự do tại phường Tân Hưng, nhiều lần nộp hồ sơ mua nhà ở xã hội nhưng không thành do vướng xác nhận thu nhập. Không có hợp đồng lao động, bảng lương, thu nhập khoảng 7 - 10 triệu đồng/tháng từ sửa chữa điện lạnh khiến hồ sơ liên tục bị trả lại. Anh Huấn cho biết: “Tôi thiếu giấy xác nhận thu nhập nên việc hoàn tất hồ sơ gặp khó khăn”.
Trước tháng 2/2026, tình trạng “tắc” thủ tục xác nhận thu nhập diễn ra khá phổ biến tại nhiều địa phương. Lao động tự do chiếm tỷ lệ lớn trong cơ cấu lao động đô thị, gặp nhiều trở ngại khi tiếp cận nhà ở xã hội.
Nguyên nhân xuất phát từ yêu cầu chứng minh thu nhập, trong khi phần lớn lao động phi chính thức không có hợp đồng, bảng lương hay chứng từ hợp lệ. Cơ quan cấp xã thiếu dữ liệu đối chiếu, chưa có quy định rõ về thẩm quyền xác nhận nên lúng túng xử lý. Nhiều nơi e ngại rủi ro pháp lý khi xác nhận sai, dẫn đến từ chối hoặc kéo dài thời gian giải quyết. Có trường hợp bỏ dở hoặc tìm đến dịch vụ trung gian, tiềm ẩn nguy cơ tiêu cực.
Từ tháng 2/2026, khi Nghị định số 54/2026/NĐ-CP của Chính phủ có hiệu lực, điểm nghẽn này được tháo gỡ. Quy định mới cho phép người không có hợp đồng lao động tự kê khai, cam kết thu nhập; cơ quan công an cấp xã xác nhận thông tin cư trú và tiếp nhận nội dung kê khai. Điểm cốt lõi là chuyển từ xác nhận thu nhập sang tiếp nhận kê khai có cam kết, trách nhiệm thuộc về người dân.
Anh Huấn cho biết: "Việc được tự kê khai giúp chúng tôi chủ động hơn trong hoàn thiện hồ sơ. Tôi chỉ cần kê khai trung thực và cam kết chịu trách nhiệm, nhờ đó đã đủ điều kiện đăng ký mua nhà ở xã hội”.
Theo đại diện Công an phường Kiến An, khi Nghị định số 54/2026/NĐ-CP được triển khai, quy trình được chuẩn hóa, trách nhiệm phân định rõ ràng; cơ quan công an chỉ xác nhận cư trú và tiếp nhận kê khai, không còn vướng ở khâu xác nhận thu nhập.
Tăng trách nhiệm kê khai thu nhập
Lao động tự do phải tự chịu trách nhiệm trước pháp luật về thông tin thu nhập kê khai khi làm hồ sơ thuê, mua nhà ở xã hội.
Nghị định số 54/2026/NĐ-CP không chỉ tháo gỡ vướng mắc thủ tục mà còn thay đổi cách tiếp cận trong quản lý. Theo quy định, người dân tự kê khai thu nhập bình quân hằng tháng trong 12 tháng gần nhất, ký cam kết chịu trách nhiệm về tính chính xác. Công an cấp xã xác nhận thông tin cư trú, tiếp nhận hồ sơ trong thời hạn tối đa 7 ngày kể từ khi nhận đơn.
Đơn đề nghị xác nhận đồng thời là giấy tờ chứng minh đối tượng được hưởng chính sách nhà ở xã hội. Trường hợp cần thiết, cơ quan công an phối hợp các đơn vị liên quan để xác minh, kiểm tra thông tin sau khi tiếp nhận hồ sơ hoặc trong quá trình sử dụng nhà.
Cách làm này phù hợp với thực tế khi lực lượng lao động phi chính thức ngày càng lớn, trong khi dữ liệu về thu nhập chưa đầy đủ. Việc “nới” ở khâu đầu vào giúp người dân không còn bị “kẹt” vì thiếu giấy tờ, đồng thời vẫn bảo đảm kiểm soát thông qua cơ chế hậu kiểm.
Theo ông Nguyễn Hùng Cường, Phó Trưởng Phòng Quản lý nhà và thị trường bất động sản (Sở Xây dựng), Nghị định số 54/2026/NĐ-CP đã tháo gỡ vướng mắc lớn nhất là khâu xác nhận thu nhập đối với lao động tự do. Việc cho phép tự kê khai, cam kết thu nhập và công an xác nhận cư trú giúp quy trình rõ ràng, giảm hồ sơ ách tắc. Số hồ sơ tiếp nhận tăng, thời gian xử lý rút ngắn, người dân không phải đi lại nhiều lần.
Tuy nhiên, cơ chế mới cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về trách nhiệm của người kê khai. Người dân phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về thông tin đã cam kết. Nếu kê khai không trung thực có thể bị thu hồi nhà ở xã hội, xử phạt hành chính và không được tham gia các chương trình hỗ trợ sau này. Vì vậy, cùng với tạo điều kiện thuận lợi, các cơ quan chức năng đang đẩy mạnh tuyên truyền, hướng dẫn người dân kê khai đúng quy định, đồng thời hoàn thiện cơ sở dữ liệu liên thông phục vụ công tác hậu kiểm.
Trong bối cảnh thành phố có tỷ lệ lớn lao động tự do và công nhân, chính sách này không chỉ mở ra cơ hội an cư cho người dân mà còn góp phần giữ vững ổn định xã hội, tạo nền tảng cho phát triển đô thị bền vững trong những năm tới.
Giai đoạn 2021 - 2025, thành phố triển khai 26 dự án nhà ở xã hội cho công nhân và người thu nhập thấp với khoảng 33.000 căn hộ. Giai đoạn 2026 - 2030, thành phố có 16 dự án đã có nhà đầu tư với 18.769 căn và 7 dự án đang lựa chọn nhà đầu tư với 7.583 căn.
HẢI MINH