DI TÍCH LỊCH SỬ - NGHỆ THUẬT ĐÌNH NGỌC UYÊN PHƯỜNG HẢI DƯƠNG, TP HẢI PHÒNG
Đình Ngọc Uyên thuộc thôn Ngọc Uyên xã Ngọc Châu, nay là Tổ dân phố số 9, phường Hải Dương, thành phố Hải Phòng. Đình thờ hai danh tướng Lê Viết Hưng và Lê Viết Quang, là hai người con của quê hương đã có công giúp Đinh Tiên Hoàng dẹp loạn 12 xứ quân thống nhất đất nước, lên ngôi Hoàng Đế. Di tích đã được nhà nước xếp hạng cấp Quốc gia theo Quyết định số 226/QĐ- BVHTT ngày 05 tháng 2 năm 1994. Theo hồ sơ khoanh vùng bảo vệ di tích đình Ngọc Uyên có diện tích 1617m2.
Đình Ngọc Uyên
Đằng sau đình, về phía đông bắc, còn một gò đống cao gọi là đống Miếu Thổ thần. Tại đây còn ngôi mộ xây kiểu Hán có vòm cuốn, được giữ gìn khá nguyên vẹn. Đây là ngôi mộ táng thuộc thời kỳ đầu công nguyên, chứng tỏ mảnh đất và con người Ngọc Uyên muộn nhất cũng đã xuất hiện trước thời kỳ đầu công nguyên. Thời kỳ này, Ngọc Uyên còn là một hòn đảo nhỏ nổi lên giữa vùng sông nước mênh mông, hạ nguồn và là nơi giao hội của 2 dòng sông Hàm Giang và sông Kẻ Sặt, vùng cửa sông ven biển. Uyên chữ Hán là vực sâu. Nhiều địa danh ở ngã ba sông được đặt tên là Uyên. Phía nam đảo Ngọc Châu nơi 2 dòng nước giao hội tạo thành vực nước xoáy rất nguy hiểm cho tàu bè qua lại, nơi ấy gọi là ngã ba Thiên Bồng.
Năm 944, sau khi Ngô Quyền mất, nạn cát cứ dẫn đến loạn 12 sứ quân. Đinh Bộ Lĩnh đã phất cờ dẹp loạn, thống nhất đất nước. Trong số tướng lĩnh đi theo Đinh Tiên Hoàng có hai anh em Lê Viết Hưng và Lê Viết Quang. Hai anh em họ Lê đã giúp Đinh Bộ Lĩnh trấn giữ vùng châu thổ, đánh thắng nhiều trận tại vùng Chí Linh, Thanh Lâm. Do có công lao với đất nước, sau khi mất hai ông được triều đình phong tước, dân làng lập đền thờ, tôn làm Thành Hoàng làng. Đức Thánh cả Lê Viết Hưng được phong: Đương cảnh Thành Hoàng Quan Hà Đại Vương “Tả đạo binh nhung kiêm tham tán mưu sự”. Đức Thánh hai Lê Viết Quang được phong: Đương cảnh Thành Hoàng Đinh triều phong tước “Thái Bảo tiền quân”.
Lúc đầu dân làng Ngọc Uyên dựng miếu thờ, sau mới làm đình. Đình trước đây ở giữa làng, sau đó chuyển ra vị trí hiện nay. Căn cứ dòng chữ ghi trên thượng lương: “Hoàng triều Tự Đức nhị niên tuế thứ Kỷ dậu mạnh hạ cát nhật” thì ngôi đình được chuyển về vị trí hiện nay vào tháng 4 năm 1849 và được trùng tu mở rộng đình ngoài từ 3 gian thành 5 gian vào năm Duy Tân thứ 6 (1912).
Trước đây, đình Ngọc Uyên tọa lạc trên khu đất cao, rộng rãi, diện tích trên 4000m2. Dân cư ngày càng đông, diện tích di tích ngày càng bị hẹp lại, xung quanh nhà cửa, đường xá ngày càng nâng cao, do vậy, hiện nay diện tích nội tự chỉ còn 755m2, bao gồm sân, đình ngoài, hai bên giải vũ và hậu cung. Cả nền và sân đình đều thấp hơn so với đường và các công trình dân dụng xây xung quanh. Đình kiến trúc theo kiểu chữ quốc: gồm Đình ngoài 5 gian, hai dãy giải vũ mỗi bên 3 gian và 3 gian hậu cung. Kiến trúc Đình còn khá nguyên vẹn: Hệ thống cửa Đình ngoài làm theo kiểu bức bàn, các vì kèo làm theo kiểu con chồng đấu sen. Hệ thống cột bằng gỗ lim, mái lợp ngói ta. Năm 1992 trùng tu tòa bái đường, trên mái đắp lưỡng long chầu nguyệt, rồng kìm đầu hồi làm nơi thờ tự thêm oai linh hiển hách. Năm 2013, hai gian hậu cung xuống cấp nghiêm trọng, chính quyền và nhân dân địa phương đại tu, nâng cao nền hậu cung lên 90cm, xây tường, làm lại mái. Đình được trùng tu vào thời Nguyễn và những năm gần đây nhưng vẫn giữ phong cách thời Hậu Lê. Các mảng trang trí cùng với các đề tài truyền thống như: long, li, qui, phượng; tùng, cúc, trúc, mai, hình tượng phóng khoáng, đường nét sắc sảo thể hiện trình độ điêu luyện của các nghệ nhân.
Cùng với đình, Ngọc Uyên còn có Miếu Đền Thượng nơi đức Thánh hóa, Miếu Đền Trung nơi thở thân phụ, thân mẫu Thành Hoàng và chùa thờ Phật. Đền Trung xây 3 gian, còn cây đa trồng cách đây trên 200 năm là cây cổ thụ đặc biệt quý hiếm được khoanh vùng bảo vệ.
Chùa Ngọc Uyên
Chùa Ngọc Uyên cách đình khoảng 100m theo hướng Đông Nam, chùa thờ Phật theo phái Đại thừa. Tương truyền chùa xây dựng thời Hậu Lê, đã trải qua trùng tu, tôn tạo nhiều lần. Trước đây chùa có 5 gian, diện tích (kể cả khu đất nhà trẻ) rộng khoảng 3 mẫu. Hiện nay khuôn viên chùa rộng 1338,6m2. Chùa xây nhà khách năm 1996, xây nhà tổ và 5 gian nhà mẫu năm 2001, xây ngôi Tam bảo, mái lợp ngói mũi gồm 8 mái, hệ thống cột gỗ tứ thiết, cửa gỗ lim bền chắc. Năm 2010 trùng tu nhà khách, năm 2013 trùng tu nhà tổ. Chùa Ngọc Uyên đến nay đáp ứng yêu cầu đời sống văn hóa tâm linh của Phật tử và nhân dân địa phương.
Lễ hội đình làng Ngọc Uyên tổ chức vào 3 ngày từ 15 đến 17 tháng giêng. Trong lễ hội có tổ chức rước kiệu từ Miếu đền Thượng vòng quanh làng rồi quay về đình sau đó tổ chức tế lễ tại đình. Ngày 6 tháng 10 âm lịch tổ chức “Ca khúc khải hoàn” mừng ngày đức thánh thắng trận trở về.
