Đình, Chùa Nhị Châu thuộc tổ dân phố số 2, phường Hải Dương, thành phố Hải Phòng. Đình - Chùa Nhị Châu tọa lạc trên mảnh đất bằng phẳng, diện tích trên 11.000m2 ở ngoài đê sông Thái Bình. Trước đây Đình, Chùa ở trong làng Nhị Châu xã Ngọc Châu. Sau trận lụt năm 1971, các kỹ sư thủy lợi cho rằng do lòng sông Thái Bình đoạn từ cầu Phú Lương đến bến Hàn bị hẹp nên vào mùa nước lũ dâng cao, áp lực nước lên sườn đê rất lớn, dễ gây vỡ đê. Giải pháp đề ra là chuyển làng Nhị Châu vào phía trong, giải phóng lòng sông rộng thêm, giảm áp lực nước lên sườn đê trong mùa lũ. Thực hiện phương án nêu trên, một con đê mới chiếu thẳng từ điếm canh bến Hàn đến chân cầu Phú Lương được thi công. Làng Nhị Châu do nằm ở ngoài đê, gần cả làng phải chuyển vào trong, chỉ còn đình và chùa vẫn giữ nguyên ở vị trí cũ. Đình và chùa được sắp đặt theo thứ tự qui định từ thời Lê Nguyễn: “Tiền Thần hậu Phật”. Trước đây xã Ngọc Châu gồm các thôn Nhị Châu, Đô Lương, Ngọc Uyên và Kim Lai. Ngay 26 tháng 10 năm 1996 Thủ tướng Võ Văn Kiệt ký Nghị quyết số 64/NĐ- CP chuyển các xã Ngọc Châu, Hải Tân, Thanh Bình, Cẩm Thượng và Bình Hàn thành Phường. Ngày 23 tháng 9 năm 2009 Chính Phủ ra Nghị quyết số 47/NQ-CP điều chỉnh địa giới hành chính, tách phường Ngọc Châu thành 2 phường mới là Ngọc Châu và Nhị Châu. Ngày 16 tháng 6 năm 2025 Ủy Ban Thường vụ Quốc hội ra Nghị quyết số 1669/NQ-UBTVQH15 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã của thành phố Hải Phòng năm 2025, theo đó sáp nhập các phường: Trần Hưng Đạo, Quang Trung, Ngọc Châu và Nhị Châu thành phường Hải Dương.
![]()
Cụm di tích Đình, Chùa Nhị Châu được UBND tỉnh Hải Dương ra Quyết định số 4981/QĐ-UBND ngày 01 tháng 11 năm 2005 xếp hạng là di tích Lịch sử- Văn hóa cấp tỉnh.
Đình Nhị Châu được xây dựng khá sớm. Căn cứ vào bia ký hiện còn tại di tích, Đình Nhị Châu đã trải qua nhiều đợt trùng tu, tôn tạo vào các năm: Chính Hòa thứ 5 (1684); Cảnh Hưng thứ 30 (1769); Tự Đức thứ 17 (1864); Tự Đức thứ 31 (1878); Thành Thái Kỷ Hợi (1899); Khải Định thứ 2 (1917) và Khải Định thứ 5 (1920).
Trước Cách mạng tháng 8 năm 1945, Đình Nhị Châu có quy mô nhỏ, công trình chính gồm 5 gian gỗ lim và 2 dãy giải vũ, mỗi dãy 3 gian. Cách Đình khoảng 100m về phía Đông Bắc có đống Bệ (thờ vong) và đống Cả (nơi 2 ông thần đống phục vục nhị vị Thành Hoàng), cách đình 150m về phía Tây Nam. Năm 1992, đình bị giải hạ. Năm 1995 theo nguyện vọng của nhân dân địa phương, đình được khôi phục lại trên nền đất cũ. Công trình kiến trúc kiểu chữ Nhị (=) gồm 5 gian đại bái, chất liệu bê tông, kết cấu khung vì kiểu: “kèo cầu, xà đinh” đơn giản và 3 gian hậu cung, chất liệu gỗ tứ thiết khá chắc chắn.
Đình Nhị Châu thờ hai vị Thành Hoàng là Mai Ngô và Mai Độ, người có công giúp vua Trần Nhân Tông lãnh đạo quân dân Đại Việt đánh thắng giặc Nguyên Mông xâm lược lần thứ 3 (1228) giữ vững nền độc lập dân tộc. Thần tích, bia ký và các tài liệu lịch sử liên quan nói về thân thế và sự nghiệp hai vị Thành Hoàng như sau:
Mai Ngô và Mai Độ là hai anh em trai sinh đôi, cha là Mai Phụ Ân, mẹ là Thị Trinh người Minh Hương (Trung Quốc). Hai ông sinh vào giờ Ngọ ngày 15 tháng 2 năm Ất Mão. Sau khi cha mẹ qua đời, mãn tang, hai anh em vượt biển về nước Nam sinh sống, được 5-6 năm đã tinh thuộc Nam bang tục nghệ.
Năm 1287 (Đinh Hợi) quân Nguyên sang xâm lược nước ta, hai anh em cùng xin gặp vua Trần bái yết, xưng danh và xin vua tòng chinh đánh giặc. Vua thấy diện mạo hai người khôi ngô, tuấn tú liền giao cho đệ nhất công làm “Tả tướng quân” và đệ nhị công làm “Hữu tướng quân”. Nhậm chức vua phong, Nhị công cùng vua và các đình thần, quân sĩ tiến ra trận. Vua tiến theo đường bộ, Nhị công tiến theo đường thủy cùng giáp chiến. Quân Nguyên thua to, chết chìm dưới sông nhiều vô kể, ta bắt được nhiều tướng giặc. Thắng trận trở về, vua mở tiệc khao thưởng quân sĩ, ban cho Nhị công 100 cân bạc và 1 tấm lụa xanh. Nhận lộc vua ban, Nhị công hành biểu tâu vua: Nay trong nước vô sự, giặc đã dẹp yên, chúng thần xin trở về thăm phần mộ cha mẹ. Vua thuận lòng, Nhị công chọn ngày lành về quê. Thật không may, khi thuyền đến khúc sông Hàm Giang thì giông gió lớn nổi lên, sóng nhấn chìm thuyền, Nhị công thoát chết trôi dạt vào 2 bên bờ sông. Đệ nhất công dạt vào bờ sông phía Bắc tức trang Vũ La xã Nam Đồng (nay là phường Nam Đồng, thành phố Hải Phòng). Đệ nhị công trôi dạt sang bên đối ngạn tức trang Nhị Châu (nay là phường Hải Dương, thành phố Hải Phòng). Đệ Nhất công cho mở đại tiệc mời phụ lão và nhân dân đến dự mừng đã thoát chết nhờ may trôi dạt vào đất này. Xong việc, Nhất công thăm thân đệ (em trai) tại xứ giáp đồng phía Nam nơi dân ở và tự hóa (tức ngày mồng 10 tháng 10). Nhân dân sở tại liền hành biểu tâu Vua. Đức Vua vô cùng thương xót bậc bề tôi có công với nước và truyền cho sứ thần về hành lễ và cho phép nhân dân “Lưỡng công huynh đệ nơi hóa khác nhau nhưng đều có công lớn với Triều Đình, ta cho lập miếu, đền làm nơi thờ chính”. Từ đó làng Nhị Châu lập miếu thờ hai vị tướng Mai Ngô, Mai Độ là Thành Hoành làng . Hàng năm làng Nhị Châu mở lễ hội truyền thống vào 2 ngày 13- 14 tháng Giêng hàng năm.
![]()
Liền kề phía sau đình là Chùa Nhị Châu, Chùa có tên chữ là: “Đại Tâm tự”. Chùa được khởi dựng năm 1228, đã trải qua nhiều lần trùng tu, tôn tạo. Căn cứ hệ thống bia ký và các di vật còn lại, riêng vào thời Nguyễn, di tích đã được trùng tu, tôn tạo vào các năm: Tự Đức Quý Mùi (1883); Thành Thái Canh Dần (1890) và Thành Thái Tân Mão (1891). Kiến trúc hiện còn của chùa theo phong cách thời Nguyễn kiểu chữ Đinh (J), gồm 5 gian tiền đường và 3 gian thượng điện, cửa hướng Tây. Chùa kết cấu khung vì kiểu :“giá chiêng”, tiền đường và thượng điện nối liền tạo không gian thờ tự khép kín.
Lễ hội truyền thống hằng năm được tổ chức vào ngày 13, ngày 14 tháng Giêng hàng năm.
![]()