Bộ Tư pháp đang chủ trì xây dựng dự thảo Luật Nuôi con nuôi sửa đổi với mục tiêu tăng cường kiểm soát và sàng lọc kỹ lưỡng các trường hợp nhận nuôi.
Cán bộ Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước thành phố Hải Phòng tuyên truyền pháp luật, trong đó có những nội dung về trẻ em, hộ tịch cho người dân xã Kiến Hưng. Ảnh: HẢI VÂN
Cơ quan soạn thảo kỳ vọng những thay đổi này sẽ bảo đảm lợi ích tốt nhất cho trẻ em, đồng thời hạn chế việc tách trẻ khỏi môi trường gia đình gốc.
Ưu tiên bảo vệ quyền sống cùng gia đình gốc của trẻ em
Điểm thay đổi đáng chú ý trong dự thảo luật là việc bổ sung các điều kiện chặt chẽ về hoàn cảnh gia đình và xã hội của trẻ được nhận làm con nuôi. Quy định hiện hành cho phép tất cả trẻ em dưới mười sáu tuổi được nhận làm con nuôi và người từ đủ mười sáu tuổi đến dưới mười tám tuổi được nhận nuôi trong một số trường hợp đặc biệt như được cha dượng, mẹ kế hoặc người thân ruột thịt nhận nuôi. Tuy nhiên, dự thảo mới đề xuất thu hẹp diện đối tượng này. Theo đó, trẻ em chỉ được giải quyết cho làm con nuôi khi thuộc các trường hợp mồ côi cả cha lẫn mẹ, bị bỏ rơi hoặc không nơi nương tựa theo quy định của pháp luật về trẻ em.
Sự điều chỉnh này nhằm mục đích bảo đảm chỉ những trẻ em thực sự không còn khả năng chăm sóc trong môi trường gia đình gốc mới được chuyển giao cho gia đình thay thế. Cơ quan soạn thảo nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bảo vệ tối đa quyền lợi của trẻ được sống cùng cha mẹ đẻ, tránh tình trạng chia tách gia đình không cần thiết, phù hợp với các nguyên tắc cơ bản của pháp luật về trẻ em.
Quy định khoảng cách tuổi tối đa giữa người nhận và con nuôi
Bên cạnh việc thắt chặt điều kiện đối với trẻ em, dự thảo luật cũng bổ sung quy định cụ thể về độ tuổi của người nhận con nuôi. Đối với luật hiện hành, cơ quan quản lý mới chỉ đưa ra điều kiện tối thiểu là người nhận phải hơn con nuôi từ hai mươi tuổi trở lên mà chưa đặt ra giới hạn về độ tuổi tối đa.
Dự thảo mới kiến nghị giữ nguyên yêu cầu hơn tối thiểu hai mươi tuổi, đồng thời quy định khoảng cách tuổi tác tối đa giữa người nhận và người được nhận nuôi là không quá năm mươi tuổi. Trong những trường hợp đặc biệt, khoảng cách này có thể lớn hơn nếu việc nhận nuôi được chứng minh là vì lợi ích tốt nhất của trẻ. Đối với các cặp vợ chồng cùng nhận con nuôi, khoảng cách tuổi sẽ được tính theo người có tuổi đời ít hơn.
Theo Bộ Tư pháp, việc quy định khoảng cách tuổi tối đa để hạn chế sự chênh lệch thế hệ quá lớn, điều có thể gây khác biệt sâu sắc về tâm sinh lý và ảnh hưởng đến việc giáo dục, nuôi dưỡng trẻ. Giới hạn này cũng bảo đảm người nuôi dưỡng có đủ sức khỏe và năng lực hành vi để đồng hành cùng con nuôi đến khi trưởng thành. Trong bối cảnh nhu cầu nhận con nuôi ngày càng tăng cao nhưng số lượng trẻ cần tìm gia đình thay thế lại giới hạn, việc thắt chặt tiêu chí sẽ giúp sàng lọc và lựa chọn được môi trường tối ưu nhất cho các em.
Mở rộng đối tượng không được phép nhận con nuôi
Nhằm tối ưu hóa môi trường sống an toàn cho trẻ, dự thảo luật tiếp tục kế thừa và mở rộng nhóm đối tượng bị cấm nhận con nuôi. Ngoài những người đang bị hạn chế quyền của cha mẹ đối với con chưa thành niên, đang chấp hành hình phạt tù hoặc chưa được xóa án tích về các tội xâm hại con người và trẻ em, dự thảo bổ sung những người đã bị kết án phạt tù nhưng được hưởng án treo và đang trong thời gian thử thách. Quy định này áp dụng cụ thể đối với các tội danh xâm phạm tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm, danh dự con người, các tội về bạo lực gia đình hoặc xâm phạm chế độ hôn nhân và gia đình.
Bộ Tư pháp lý giải rằng những người đang trong thời gian thử thách án treo vẫn là đối tượng chịu sự quản lý, giám sát của pháp luật. Do đó, môi trường sống và điều kiện giáo dục trẻ có thể bị ảnh hưởng tiêu cực nếu người nhận nuôi chưa bảo đảm hoàn toàn các tiêu chuẩn về đạo đức và tư cách pháp lý.
Đánh giá từ thực tiễn thi hành Luật Nuôi con nuôi từ năm 2010 cho thấy nhiều địa phương vẫn gặp lúng túng trong khâu xác minh điều kiện và mục đích thực sự của người nhận nuôi. Việc thắt chặt các quy định trong dự thảo lần này vừa giúp giải quyết các vướng mắc nội tại, vừa đáp ứng các khuyến nghị quốc tế về bảo vệ trẻ em. Dự án luật sửa đổi dự kiến sẽ được trình Quốc hội xem xét và cho ý kiến vào cuối năm nay.
TRẦN QUANG